Şirketimin finansal sağlığı nedir, nasıl ölçülür?

Şirket sahibinin sorusu tektir: “İyi miyiz, kötü müyüz?” Cevap ise mizanın içinde on yedi ayrı orana dağılmış durumdadır. Cari oran iyidir, faiz yükü kötüdür, stok devir hızı ortadadır. Bu dağınıklıktan tek bir hüküm çıkarmak için bir skora ihtiyaç vardır.

Bu yazıda o skorun nasıl hesaplandığını adım adım anlatıyoruz. Anlattığımız model, ürünümüzün kullandığı modelin kendisidir; hiçbir eşik ve ağırlık bu yazı için ayrıca uydurulmamıştır. Amaç şudur: skoru gördüğünüzde “bu sayı nereden çıktı” sorusunun cevabını bilmeniz.

İyi bir skorun ilk şartı, nasıl hesaplandığını saklamamasıdır. Kaynağı gösterilemeyen skor, sayı değil süstür.

Tek sayı neden gerekli?

On yedi oranın on yedisini birden düzenli izleyen şirket sahibi yok denecek kadar azdır. Gerçekte olan şudur: patron ya hiçbirine bakmaz ya da tek bir orana takılır. İkisi de yanıltır. Tek sayı, “önce buraya bak” demenin en dürüst yoludur — yeter ki o sayının arkası açık olsun.

Skor dört alanın özetidir: borçluluk ve borç servisi, nakit ve işletme sermayesi, likidite, kârlılık. Her alanın altında oranlar vardır ve her oran, mutlak eşiklere göre 0 ile 100 arasında kendi alt puanını alır.

Alanlar neden eşit ağırlıkta değil?

Düz ortalama alınsaydı, parlak bir brüt marj zayıf bir borç servisini örtebilirdi. Oysa şirketleri zora sokan şey genelde marj değil, borcun çevrilememesidir. Bu yüzden model, oranları bankacı mantığıyla ağırlıklandırır: borcunu kendi kazancıyla ödeyebilme yeteneği en ağır, kâğıt üzerindeki kârlılık en hafiftir.

Tablodaki fark bilinçlidir. Skorun en ağır iki oranı, faiz karşılama ve net borç/Esas Faaliyet Kârıdır; ikisi birlikte, kârlılık alanının tamamından daha ağır çeker. Brüt marj ise en hafif orandır, çünkü tek başına en kolay iyi görünen ve skoru en çok şişiren oran odur.

Bir oranın burada OLMAMASI da bilinçlidir. DSCR (Borç Servisi Karşılama Oranı) skorumuzun en ağır oranıydı ve 2026 Ağustos'unda üründen tamamen çıkarıldı. Sebebi basit: mizanda gerçek borç ödeme takvimi yoktur. Payda, faiz artı 303 hesabındaki uzun vadeli kredi taksitinden ibaretti; yıl içinde çevrilen kısa vadeli kredinin anaparası hiç girmiyordu. Yani hesapladığımız şey bir DSCR (Borç Servisi Karşılama Oranı) değildi, üstüne DSCR (Borç Servisi Karşılama Oranı) yazıyorduk. Hesaplayamadığımız bir şeyi göstermektense çıkarmayı seçtik.

Kritik eşik: tek bir kırmızı çizgi, ortalamayı deler

Ağırlıklı ortalama bile yetmez. Bir şirketin dokuz oranı parlakken tek bir hayati oranı kırmızıdaysa, ortalama yine de yüksek çıkabilir. Bu yüzden modelin ikinci katmanı vardır: kritik eşik tavanı. Belirli oranlar belirli çizginin altına inerse, genel skor bir tavanı geçemez — taban ne kadar yüksek olursa olsun.

Örnekle söyleyelim. Kârlılığı ve likiditesi parlak bir şirketin ağırlıklı tabanı 78 çıksın. Aynı şirketin faiz karşılama oranı 1,3x ise — yani faaliyet kârının büyük kısmı faize gidiyorsa — skoru 65'te durur. Ekranda da bunun sebebi açıkça yazar: “Skor, kritik eşik nedeniyle sınırlandı.” Birden fazla çizgi ihlal edilirse en düşük tavan geçerlidir.

Ölçülemeyen şey ödül değildir

Skor modellerinin en sinsi açığı şudur: bir oran hesaplanamadığında cezası da kaybolur. Özkaynağı eksiye dönmüş şirkette borç/özkaynak oranı matematiksel olarak anlamsızlaşır; oran tablodan düşer, cezası da düşer ve skor yükselir. Yani şirket kötüleştikçe karne iyileşir.

Modelimiz bu açığı yapısal tavanlarla kapatır. Bunlar orana değil, şirketin durumuna bakar:

• Kayıtlı özkaynak yok denecek kadar az ya da negatifse skor 40'ı geçemez. Sermaye tamponu olmayan şirket “iyi” olamaz.
• Dönemde gelir tablosu yoksa (ciro ve satış maliyeti sıfır) skor 55'i geçemez. Yalnız bilanço fotoğrafına dayanarak “iyi” demek, dayanaksız bir iddiadır.
• Finansal borç varken faiz gideri okunamıyorsa — yani borç servisi hiç ölçülemiyorsa — skor 70'i geçemez. Ölçülemeyen borç servisi, iyi borç servisi değildir.

Kaçtan itibaren iyi?

Etiketlere tek başına da güvenmeyin. 66 puanlık iki şirket aynı şirket değildir: biri her alanda vasat, öteki üç alanda parlak ve tek alanda sorunlu olabilir. Bu yüzden ürün skoru daima kırılımıyla birlikte gösterir — hangi alan kaç puan aldı, hangi tavan tetiklendi.

Skorun yapamadıkları

Skor bir fotoğraftır, film değildir. Geleceği söylemez; “bu şirket şu tarihte zorlanır” gibi bir iddia üretmez. Sektör kıyası da skorun içinde değildir: skor mutlak eşiklerle hesaplanır, sektör ortalamasıyla kıyas ayrı bir katmanda ve kaynağı belirtilerek gösterilir.

Bir sınır daha: skor, verinin kendisinden iyi olamaz. Mizan eksik ya da dengesizse ürün skoru zorla üretmez; önce verinin sorununu söyler. Denk olmayan mizandan üretilmiş parlak bir skor, en tehlikeli skordur.

Kendi skorunuzu görmek

Mizanınızı ya da kurumlar vergisi beyannamenizi Finansal Sağlık'a yüklediğinizde skorunuz bu modelle hesaplanır: ağırlıklı taban, kritik eşik tavanı ve yapısal tavanlar. Skorun altında kırılım durur; her oranın yanında hangi mizan satırından geldiği yazar. Bankaların aynı oranları nasıl okuduğunu merak ediyorsanız şu yazıya bakın: Bankalar şirkete kredi verirken neye bakar.

Buradaki ağırlıklar, eşikler ve tavanlar ürünün hesap motorundan birebir alınmıştır. Skor bir göstergedir; kredi kararı, alım satım kararı ya da geleceğe dair bir taahhüt değildir.