Sektörünüzde şirketlerin finansal oranları ne durumda? Türkiye'nin gerçek rakamları (TCMB verisi)

Finansal oran yazılarının klasik cümlesi şudur: “İdeal değer sektöre göre değişir.” Cümle doğrudur ve işe yaramaz — çünkü ardından sektör rakamı gelmez. Bu yazı o boşluğu dolduruyor: Türkiye'deki şirketlerin sektör ortalamalarını, tek kaynaktan ve tek tabloda veriyoruz.

Önce kaynak ve yöntem, sonra rakamlar. Böylece tabloyu yalnız okumakla kalmaz, doğrulayabilirsiniz de.

Kaynak ve yöntem

• Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, EVDS — Sektör Bilançoları (NACE Rev.2 sınıflaması).
• Dönem: TCMB'nin son yayımladığı yıl. Sektör bilançoları yıllık ve gecikmeli yayımlanır; TCMB yeni dönemi açıkladığında tablolar güncellenir.
• Değerler sektör ortalamasıdır: sağlıklı ve sağlıksız şirketler birlikte hesaba girer. Ortalama, hedef değil kıyas çizgisidir.
• Dönüşümler: EVDS likidite oranlarını yüzde biçiminde verir (163,7 → 1,64x); alacak ve satıcı devir hızları yıllık “kez” cinsindendir, 365'e bölünerek güne çevrilmiştir.

Likidite: cari oran ve asit-test

İki gözlem. Birincisi: ders kitabının “cari oran 2 olsun” kuralını Türkiye'nin hiçbir ana sektörü sağlamıyor; genel ortalama 1,64. İkincisi: cari oran ile asit-test arasındaki fark sektörün stok yüküdür — perakendede 1,51'e karşı 0,70. Bu farkın ne anlama geldiğini ayrı bir yazıda işledik: Cari oran kaç olmalı?

Kârlılık: brüt marj ve net marj

Buradaki asıl hikâye iki marj arasındaki mesafedir. Konaklama %37,5 brüt marjla çalışıp elinde %2,3 net marj tutabiliyor — arada işletme giderleri ve finansman yükü eriyor. Toptan ticaret ise %14,5'lik ince brüt marjı %2,0 nete taşıyor: düşük marj, yüksek devir modeli. Kendi marjınızı yorumlarken iki soruyu birden sorun: brütüm sektöre göre nerede, brütten nete giderken sektörden fazla mı kaybediyorum?

Çalışma sermayesi: tahsilat ve ödeme süreleri

Türkiye genelinde şirketler 46 günde tahsil edip 41 günde ödüyor: ortalama şirket, aradaki 5 günü kendi cebinden finanse ediyor. İki istisna dikkat çekici. Perakende ve konaklama peşin tahsil edip vadeli ödüyor — tedarikçi finansmanıyla çalışıyorlar. İnşaat ise 74 günlük tahsilatıyla en uzun bekleyen sektör. Bekleyen her günün parasal maliyetini şu yazıda hesapladık: Müşterilerim geç ödüyor.

Bu tabloları nasıl kullanmalısınız?

• Kıyas çizgisi olarak kullanın, hedef olarak değil. Ortalamanın altında olmak her zaman kötü, üstünde olmak her zaman iyi değildir; iş modeliniz belirleyicidir.
• Kendi alt sektörünüze inin. “İmalat” geniş bir çatıdır; gıda imalatçısıyla makine imalatçısının normalleri tabloda bile ayrışıyor.
• Yönle birlikte okuyun. Sektör ortalamasındaki bir şirket kötüleşiyor, ortalamanın altındaki bir şirket düzeliyor olabilir; tek fotoğraf yönü göstermez.

Bütün değerler TCMB EVDS Sektör Bilançoları'nın son yayımlanan dönemine ait sektör ortalamalarıdır; dönüşüm yöntemi yazının başında açıklanmıştır. TCMB yeni dönem verisini yayımladığında bu tablolar güncellenecektir.