Ne kadar işletme sermayesine ihtiyacım var? İki çarpma işlemiyle cevap

“Ne kadar krediye ihtiyacım var?” sorusunun cevabı çoğu şirkette el yordamıyla verilir: kasadaki sıkışıklığa bakılır, yuvarlak bir rakam söylenir. Oysa işletme sermayesi ihtiyacının bir formülü vardır ve iki çarpma işlemiyle hesaplanır. Formülü bilen şirket, bankaya “şu kadar lazım” demek yerine “şu kadar lazım, çünkü” diyebilir — ve o “çünkü” kredi görüşmesinin kaderini değiştirir.

Formül: günlük ciro × döngü günü

İşletme sermayesi ihtiyacınız, paranızın işin içinde bağlı kaldığı gün sayısı ile günlük iş hacminizin çarpımıdır. Bağlı gün sayısı nakit döngüsüdür: stokta geçen gün, artı tahsilatta geçen gün, eksi satıcıya ödeme günü.

Örnek: yıllık ciro 120 milyon TL ise günlük ciro yaklaşık 330 bin TL'dir. Stok günü 70, tahsilat 50, satıcı vadesi 40 ise döngü 80 gündür. İhtiyaç: 80 × 330 bin ≈ 26,4 milyon TL. Bu, işin çarkını çevirmek için sürekli bağlı durması gereken paradır — makine ya da bina gibi tek seferlik değil, kalıcı bir yatırımdır.

İşletme sermayesi, görünmeyen yatırımdır: bilançoda makine gibi parlamaz ama her satışın içinde çalışır. Onu hesaplamayan şirket, en büyük yatırımının büyüklüğünü bilmeyen şirkettir.

Büyüme neden nakit yakar?

Formülün en önemli sonucu şudur: ciro büyüdükçe ihtiyaç aynı oranda büyür. Örnekteki şirket gelecek yıl yüzde 50 büyüyüp 180 milyona çıkarsa, aynı 80 günlük döngüyle ihtiyacı 26,4 milyondan yaklaşık 39,5 milyona çıkar — aradaki 13 milyonu birileri koymak zorundadır: ya kâr, ya ortak, ya banka. “Büyüyoruz ama sürekli para arıyoruz” şikâyetinin matematiği tam olarak budur. Kârlı büyüyen şirketlerin nakit sıkışması bir çelişki değil, formülün doğal sonucudur.

Döngünüz makul mü?

İhtiyacın büyüklüğü kadar, döngünün kendisi de sorgulanmalıdır. Ürünümüzün hesap motoru nakit döngüsü için şu bandı kullanır: 90 günün altı güçlü, 120 güne kadar makul, 160 günün üzeri zayıf. Döngünüz 160 günse ihtiyacınız gerçekten o kadar mı, yoksa döngü mü şişkin? Krediye gitmeden önce sorulacak tek soru budur — çünkü döngüyü 20 gün kısaltmak, örnekteki şirkette 6,6 milyon TL'yi faizsiz serbest bırakır.

Sıralama bilinçlidir: kredi listenin sonundadır, çünkü şişkin bir döngüyü krediyle finanse etmek, deliği büyüterek kapatmaktır. Banka da aynı sırayla düşünür — kredinin sebebi “uzayan tahsilatı taşımak” görünüyorsa dosya zorlaşır; “gerçek büyümeyi finanse etmek” görünüyorsa kolaylaşır.

Kendi ihtiyacınızı görmek

Finansal Sağlık'a mizanınızı yüklediğinizde döngü günleriniz ve işin döngüsündeki bağlı sermayeniz hesaplanmış olarak çıkar; formülün her bileşeninin hangi satırdan geldiği yanında yazar. Döngünün üç ayağını şu yazıda anlattık: Kârım var ama param yok; tahsilat ayağının maliyetini de ayrıca hesapladık: Müşterilerim geç ödüyor.

Yazıdaki 120 milyonluk şirket örneği anlatım içindir; kendi ihtiyacınız kendi ciro ve döngü günlerinizle hesaplanır. Band değerleri ürünün hesap motorundandır; kredi tutarı ve yapısı için karar bankanız ve müşavirinizle kurulur.