Bilanço okumayı bilmiyorum. Şirketimin durumunu nasıl anlarım?

Şirket sahiplerinin çoğu aynı cümleyle başlar: “Ben bu tablolardan anlamam.” Bu cümle bir eksiklik itirafı gibi söylenir; değildir. İşini büyütmüş, yüzlerce karar vermiş bir insanın muhasebe dilini bilmemesi normaldir — o dil, onun işi değildir.

Yanlış olan başka bir şeydir: “anlamam” deyip hiç bakmamak. Çünkü bilanço okumayı bilmekle şirketin durumunu bilmek aynı şey değildir. İlki bir meslek becerisidir; ikincisi beş sorunun cevabıdır ve o cevaplar için muhasebe bilmek gerekmez.

Bilançoyu okuyamayabilirsiniz; ama şirketinize sorulacak doğru soruları herkesten iyi bilirsiniz. Eksik olan bilgi değil, tercümedir.

Beş soru: şirketinizin durumu bunların cevabıdır

• Önümüzdeki aylarda borçlarımı ödeyebilecek miyim? — Likidite sorusudur; cevabı dönen varlıklarla kısa vadeli borçların dengesinde durur.
• Borcum kazancıma göre ne kadar? — Borç servisi sorusudur; cevabı faaliyet kazancının taksit ve faize oranında durur.
• Kâr ettim ama para nerede? — Nakit döngüsü sorusudur; cevabı stokta, alacakta ve satıcı vadesinde geçen günlerde durur.
• Sermayem büyüyor mu, eriyor mu? — Özkaynak sorusudur; cevabı geçmiş yıl kârlarının şirkette kalıp kalmadığında durur.
• Geçen yıla göre nereye gidiyorum? — Yön sorusudur; cevabı tek tabloda değil, iki üç yılın yan yana okunmasında durur.

Dikkat ederseniz beş sorunun hiçbiri muhasebe sorusu değildir; hepsi patron sorusudur. Muhasebe yalnız cevapların saklandığı yerdir.

Her soru tabloda nerede durur?

Bu hesapları kimin yapması gerekiyor?

Teoride bu oranların hepsi elle hesaplanabilir; formülleri internette vardır. Pratikte iki engel çıkar. Birincisi zaman: hangi mizan kaleminin hangi orana gireceğini ayıklamak, işin kendisinden uzun sürer. İkincisi güven: elle kurulmuş bir Excel'de tek hücrelik hata, bütün tabloyu sessizce yanlışlaştırır ve kimse fark etmez.

Mali müşaviriniz bu hesapları yapabilir; ama onun asli işi ve sözleşmesi beyan tarafındadır. Aylık danışmanlık kapsamında düzenli oran analizi alan KOBİ sayısı azdır. Sonuç: sorular patronda, cevaplar muhasebede, tercüman ortada yok.

Tercümeyi otomatikleştirmek

Bu ürünün yaptığı iş tam olarak o tercümedir. Mizanınızı ya da kurumlar beyannamenizi yüklediğinizde beş sorunun beşi de cevaplanmış olarak çıkar: skor, oranlar, nakit döngüsü, özkaynak durumu ve yön. Muhasebe dili gerektiren hiçbir adım yoktur; her sayının yanında “bu ne demek” açıklaması ve hangi satırdan geldiği durur.

Hangi belgeyle başlayacağınıza karar veremiyorsanız şu yazı yol gösterir: Mizan mı, beyanname mi? Skorun nasıl hesaplandığını merak ediyorsanız: Şirketimin finansal sağlığı nedir, nasıl ölçülür?

Bu yazı muhasebe eğitimi değildir ve yerine de geçmez. Kayıtlarınızı tutan ve beyanlarınızı veren mali müşavirinizin işi ayrıdır; burada anlatılan, o kayıtlardan patron diline tercümedir.