Bankalar mizanımda satır satır neye bakar? Analistin kırmızı kalemi

Dokuz başlık yazımızda bankanın oran çerçevesini anlattık: nakit üretimi, borç servisi, kaldıraç, likidite. Ama analist oranlara gelmeden önce mizanın kendisini okur — ve bazı satırlar, daha hiçbir oran hesaplanmadan dosyanın tonunu belirler. Bu yazı o satırların listesidir: analistin kırmızı kaleminin mizanda gezdiği yerler.

Oranlar mizanın özetidir; analist özete güvenmeden önce kaynağı karıştırır. Sizin de aynı satırları ondan önce okumanız, görüşmeye bir adım önde başlamanızdır.

Kasa (100): şişkinlik güven vermez, güven bozar

Sezgiye aykırıdır ama gerçektir: mizanda yüksek kasa bakiyesi analisti rahatlatmaz, şüphelendirir. Gerçek işletmeler parayı fiziki kasada değil bankada tutar. Cironun belirgin bir yüzdesine ulaşan, yıllar boyu inmeyen bir kasa bakiyesi, analist gözünde “kayıtla fiilî durum ayrışmış” işaretidir ve vergi incelemesi tarafında da aynı satır aynı soruyu doğurur. Temiz görünüm: kasa küçük, banka hesapları (102) görünür.

Ortaklardan alacaklar (131/231): özkaynağın deliği

Analistin ilk düzeltmesi budur: şirketten ortağa çıkmış para, değerlendirmede özkaynaktan düşülür. Kayıtta 20 milyon özkaynak, 12 milyon ortaklardan alacak varsa, banka sizi 8 milyon fiilî özkaynakla okur. Kredi reddi yazımızda anlattığımız “kâğıt üzerinde güçlü, fiilen zayıf” tablosunun bir numaralı üreticisi bu satırdır.

Ortaklara borçlar (331/431): ters yönün iki yüzü

Ortağın şirkete para koyması aslında olumludur — ama kayıtta borç olarak durduğunda analist iki soru sorar: bu para kalıcı mı (sermaye gibi mi davranıyor), yoksa ortak ilk fırsatta çekecek mi? Kalıcıysa en temiz çözüm sermayeye dönüştürmektir; hem kaldıraç oranı düzelir hem niyet kayda geçer. Borç olarak kaldığı sürece banka onu “her an çıkabilecek kaynak” sayar.

Ticari alacaklar (120/121): yaş ve yoğunlaşma

Analist toplam alacağa değil, iki ayrıntısına bakar. Birincisi yaş: alacak devri yavaşsa ve şüpheli alacak karşılığı (128/129) hiç yoksa, “tahsil edilemeyen alacak, edilecekmiş gibi duruyor” şüphesi doğar — hiç karşılık ayırmamış bir şirket, analiste temiz değil, bakılmamış görünür. İkincisi yoğunlaşma: alacağın büyük kısmı tek müşteriden ise şirketin riski o müşterinin riskidir.

Stoklar (15x): değeri kadar, devri kadar

Stok satırında analistin sorusu “ne kadar” değil “kaç günlük”tür. Cironun aylarca satışına denk stok, ya satılamayan mal ya şişirilmiş değerleme ihtimalini akla getirir. Stok gününüzün nasıl okunacağını ayrı yazdık: Stok devir hızı kaç olmalı?

Banka kredileri (300/303/400): yapı, tutardan önemli

Analist kredi toplamından önce yapısına bakar: kısa/uzun dengesi ve amaç uyumu. Uzun vadeli yatırımın kısa vadeli krediyle finanse edilmesi — makine alınmış, on iki ayda geri istenecek parayla — klasik vade uyumsuzluğudur ve yeni kredinin de aynı hataya gideceği şüphesini doğurur.

Olağandışı gelir ve giderler (679/689): tek seferlik makyaj

Kârın kaynağı faaliyetse değerlidir; varlık satışından, aftan ya da tek seferlik bir kalemden geliyorsa analist onu kârdan düşerek okur. Büyük tutarlı “diğer olağandışı gelir/gider” satırları açıklamasız kaldığında, faaliyet kârının gerçek gücü sorgulanır.

Satırların özeti

Kendi mizanınızı analistten önce okumak

Finansal Sağlık mizanınızı yüklediğinizde bu satırların beslediği tüm oranları eşikleriyle birlikte üretir; her sayının hangi hesaptan geldiği yanında yazar — analistin göreceği tabloyu ondan önce görürsünüz. Oran çerçevesinin bütünü için: Bankalar şirkete kredi verirken neye bakar.

Buradaki okuma yaygın kredi analizi pratiğidir; her bankanın iç modeli kendine özgüdür. Amaç kayıt düzeni önerisi vermek değil, kayıtlarınızın dışarıdan nasıl okunduğunu göstermektir — kayıt ve beyan düzeni mali müşavirinizin alanıdır.